Может кому и понадобится:
Привожу свои сравнительные данные по некоторым словам из тюркских языков - САХА тыла (якутского) и ҚАЗАҚ тілі (казахского) – пример того, как близки эти языки:
(в алфавитном порядке, с чередованием: рус - саха - қаз.)
Есть очень интересные моменты
Бабушка – Эбэ – Апа
Баран – Хой – Қой
Бегает, бежит – Сүүрэр (сүүр) – Жүгіріп жүр // Жүгүрер (жүгүр)
Белка – Тииң – Тиің
Береза – Хатың – Қайын
Берет – Ылар – // Алар
Бесплатно – Босхо – // Босқа (в пустую)
Благодарит – Махтанар – Мақтайды // Мақтар
Бог – Таңара – Тәңір, Тәңірі
Богатый – Баай – Бай
Бой – Кыргыһыы – Қырғын
Болезнь – Ыарыы – Ауыру
Большой – Улахан – Үлкен (ұлы+кен?)
Боится – Куттанар – Күтінер // Күтүнер (обезопаситься, остерегается)
Брат младший – Ини – Іні
Будущий – Кэлэр – Келешекті // Келергі
Бубен – Дүнгүр – Дүнгір // Дүнгүр
Бывает – Буолар – Болар
В, во (поедем в Табагу) – Ға (Табағаға барыах) – Ға (Табағаға барамыз)
Варит – Буһарар – // Пісірер
Верх – Үөхэ – Үсті
Веревка – Быа – Бау
Велит – Этэр – // Етеді, етер
Великий – Улуу – Ұлы
Верно – Сөп – Құп
Верблюд – Төвө - // Төбе, төбө (вершина)
Весна, весенний – Саас, сааскы – Жазғы тұрғым (весна) // Жаз, жазғы (лето)
Весь, все – Бары – Бәрі
Ветер – Тыал – Жел
Вечер – Киэһэ – Кеш
Вещь – Мал – // Мал (скот)
Вечно – Мэнгэ – Мәңгі
Взглянул, увидел – Көрдө – Көрді
Видит – Көрөр – Көреді // Көрөді
Возьми, вынул – Ыл, алыс, ылла – Ал, алды
Вместе – Бииргэ – Бірге
Внешний – Тас – Тыс
Внутренний – Ис – Іш
Вода – Уу – Су
Возит – Таһар, тас – // Тасыр, тасу
Возраст – Саас – Жас
Волк – Бөрө - Бөрі
Волна – Долгун – Толқын
Воля – Санаа күүһэ, Коңүл - // Сана күші, Көңіл
Во-первых – Бииринэн – Біріншіден
Воротник – Саға – Жаға
Восемь – Ағыс – Сегіз
Вот – Бу – Бұ, бұл
Вошел – Киирдэ – Кірді
Вспоминает - Өйдөө – // Ой (мысль)
Встает – Турар, тур – // Тұрар, тұр
Встреча – Көрсүү – Көрісу
Входит, заходит, зашел, вступает – Киирэр – // Кірер
Выбирает – Талар – // Таңдар
Выдал – Биэрдэ – Берді
Выпил – Истэ – Ішті
Выдергивать – Туур – Суыру // Сууру
Вырвал, оторвал – Тарта, сулбу тарта – Тартты, жұлып тартты
Вытирает – Сотор – // Сүртер
Где – Ханна – Қайда
Голова, главный – Төбө, бас – Бас
Глаз – Харах – Қарақ (зрачок, қарау - смотреть)
Глубоко – Дириң – Терең
Гнездо – Уйа – Ұя
Говорить – Диэ – Деу
Год – Сыл, дьыл – Жыл
Голодный – Аччык – Аш
Голубой, синий – Күөх – Көк
Гора – Хайа – // Қия (косогор)
Гораздо (это гораздо лучше) – Быдан (бу быдан ордук) – Бұдан (бұл бұдан артық)
Горе – Эрэй-муң – // Мұңлы (печальный)
Грусть – Мун – Мұң
Горло – Күөмэй – Көмей
Гость – Хоноһо – Қонақ
Грудь – Түөс – Төс
Группа – Бөлөх – Бөлік
Грязь, грязная – Кир, салбах – Кір, салақ
Губа – Уос – // Ауыз (рот)
Густой – Хойуу – Қою
Гусь – Хаас – Қаз
Два – Икки – Екі
Двадцать – Сүүрбэ – Жиырма
Девушка, дочь – Кыыс – Қыз
Девять – Тоғус – Тоғыз
Дед – Эһэ – // Аға (дядя, старший мужчина)
День – Күн – Күн
Днем – Күнүс – Күндіз
Деньги – Харчы – Қаржы
Держит – Тутар – // Ұстар
Десять – Уон – Он
Длинный, долгий – Уһун – Ұзын // ұзұн
Для – Иһин – Үшін //үшүн
До – Диэри – Дейін
Догнал – Ситтэ – Жетті
Дождь – Самыыр – Жаңбыр
Должен – Биэрэрдээх – Берешек
Дорога, путь, след – Суол – Жол
Достиг – Тиийдэ – // Тиді (попал)
Друг – Доғор – Дос
Дух – Үөр – Үрей
Душа – Кут – Құт
Дядя – Таай – // Таға (по матери)
Единица, один – Биир, биир сыана – Бір, бір саны
Ездит – Миинэр – // Мінер (сядет на лошадь или на ...)
Елка, ель – Харыйа – Қарағай (сосна)
Ест – Аһыыр (аһаа, сиэ) – Аса, асап жеу, же
Есть – Баар – Бар
Жалко – Аһын – // Айын, аяу
Жертвоприношение (место для него) – Карбан – Құрбан (жертва скотом)
Ждет, ожидает – Күүтэр – Күтер
Железо – Тимир – Темір
Желтый – Саһархай – Сары
Живот – Ис – Іш
Животное – Харамай – // Қарамал (КРС)
Журавль – Туруйа – Тырна
За (сесть за стол) – Га (остуолга олор) – Ға, ге (столға, үстөлге отыру)
Заболел – Ыарыйда – Ауырды
Забывает – Умнар – // Ұмұтар
Загадка – Таабырын – // Табу (найти, разгадать)
Задача – Сорук – // Сұрақ (вопрос)
Заклинания – Алгыс – Алғыс (похвала)
Закончил, окончание – Бүтэрдэ, бүтүү – Бітірді, бітті
Закрывает – Сабар, сап – // Жабар, жап
Замерз, замерзает – Тоңно, тоңор – Тоңды, тоңар
Замечает – Көрөр – Көрер // Көрөр
Заметно – Биллэрдик – // Білдіріп
Заика – Кэлэгэй – Кекеш
Заплатил – Төлөөтө – Төледі // Төлөді
Затем – Онтон – Одан (-кейін)
Защищает – Көмүскүүр, көмүскээ – Көмектесу (помогать)
Звезда – Сулус – Жұлдыз
Здесь – Манна – Мұнда, мана
Зеленый, зелень – Күөх – Көк
Земля – Сир – Жер
Зима – Кыһын – Қыс
Знак, признак, метка – Бэлиэ – Белгі
Знакомый – Билэр – // Білер
Знание – Билии – Білім
Знает, знаю – Билэр, билэбин – Білер, білемін
Зовет – Ыңырар – // Ыңырау (реветь, ....)
Зря – Таах – Тек, текке
Зуб – Тиис – Тіс
Игла – Иннэ – Ине
И – Уона – Және
Игра – Оонньуу – Ойын
Идея – Санаа – // Сана (сознание, мысль)
Из (приехал из Москвы) – Тан (Москваттан кэллэ) – Дан (Москвадан келді)
Изучает, научил – Үөрэтэр, үөрэттэ – // Үйретер, үйренер, үйретті
Имя – Аат – Ат
Использует – Туттуу – Тұтыну
Кашель – Сөтөл – Жөтел // Жөтөл
Камень – Таас – Тас
Капля – Таммах – Тамшы
Клей – Силим – Желім
Когда – Хаһан – Қашан
Кожа – Тиири – Тері
Колено – Тобук – // Тобық (лодыжка)
Клятва – Шерт – Серт
Кнут – Джалбыыра – // Жалбырау (лохматый)
Количество – Ахсаан – Сан
Конец – Бүтүү – // Біту
Конь, лошадь – Ат, сылгы – Ат, Жылқы
Корм – Аһылык – // Астық, Аслық
Красивый – Кэрэ – Көрік, көркем
Красный – Кыһыл – Қызыл
Кровь – Хаан – Қан
Крыло – Кынат – Қанат
Кто – Ким – Кім
Кулак – Сутурук – Жұдырық
Кубок деревянный для кумыса – Чороң – // Шырың (сок, напиток, сочный)
Ладно – Сөп – Құп
Легкий – Чэпчэки – Жепжеңіл
Лед – Муус – Мұз
Лежит – Сытар (сыт) – // Жатар (жат)
Летит – Көтөр – // Көтеру, көтөру (поднимать, подниматься вверх)
Лекарство – Эмп – Ем
Лист – Сэбирдэх – Жапырақ
Лишний – Ордук – Артық
Лопата – Күрьдэ – Күрек
Лебедь – Куба – Қу
Луна – Ый – ай
Лучше – Ордук – Артық
Лучший – Үтүө - // Өте (сверх, чрезмерно)
Люди – Дьон, дьоннор – Жан, жандар
Маленький – Кучугуй – Кішкентай
Мальчик, сын, парень – Уол – Ұл
Между – Икки ардыгар – // Екінің арасы
Мерзнет – Тоңор (тоң) – // Тоңар (тоң)
Мертвый - Өлбүт, өлөн - Өлу, өлік
Место – Орун – Орын
Месяц – Ый – ай
Молния – Чағылған – // Жағылған (загоревшееся, сверкнувшее)
Молоко – Үүт – Сүт
Мощный – Күүстээх – Күшті
Муж, мужчина – Эр, Эр киһи – Ер, Ер кісі
Мысль – Санаа – Сана
Мясо – Эт – Ет
На (возьми) – Мэ – Мә
Навстречу – Көрсө - Қарсы
Над – Үрдүнэн – Үстінен
Надевает – Кэт – Киеді // Киет
Назад – Төнүн – // Төніп кетті (отазался от своих слов)
Название – Аат, аата – Ат, аты
Нанизывать – Тис – Тізу
Напился – Истэ – Ішті
Наполняться – Туол – Толу
Не (не ходи) – Ма (барыма) – Ма (барма)
Нет – Суох – Жоқ
Нитка – Сап – Жіп
Новый – Саңа – Жаңа
Нога – Атах - Аяқ
Ноготь – Тыңырах – Тырнақ
Нож – Быһах – Пышақ
Нос – Мурун – Мұрын
Ночь, ночной – Түүн, түүңү – Түн, түнгі
Нужда – Қыһалға - // Қысылу
Облако, туча – Былыт – Бұлт
Обработка – Оңоруу – // Оңғару, өнер...
Обнимать – Куус – Құшақтау
Огонь – Уот – От
Один – Биир – Бір
Одинаковый – Бир тэң – Тең
Озеро – Күөл – Көл
Окно – Түннүк – // Түндік, түндүк (ночной)
Опускается, опустился – Түһэр (түс), түстэ – // Түсер (түс), түсті
Осень – Күһүн – Күз
Оставил – Хаалларда – Қалдырды
Остановил, остановился – Тохтотто, тохтоото (тохтоо) - Тоқтатты
Осторожный – Сэрэх – Серек
Отдал – Биэрдэ – Берді
Отделил – Араарда – Айырды
Отец – Аға – // Аға
Отсюда (видно) – Мантан – Мындан
Открыл – Аста – Ашты
Откуда – Хантан – Қайдан
Отлично – Чаһы – Жақсы
Отстает – Хаалар - // Қалар
Отсюда – Мантан – Мындан
Оттуда – Онтон – Андан
Оценка – Сыана – // Сынау (оценивать), сынақ
Падает – Түһэр – Түсер
Палец – Тарбах – Бармақ
Пальто – Сон – Тоң (овчиный полушубок)
Память - Өй – // Ой (ойда қалу – остаться в памяти)
Пах – Буут – Бұт
Пение, песня – Ырыа – Жыр, жырау, жырлау (кырг: Ыр, ырдау)
Первичный, главный, передовой – Бастакы, бастың – Басты
Переезжает – Көһөр – // Көшер, көшөр (от Көш – кочевка, кочевье)
Переехал – Көстө - Көшті
Пегий, пестрый – Элэмэс – Алапес
Перестал – Тохтоото – Тоқтады
Перо – Куорсун – Қауырсын
Песок – Кумах – Құм
Печень – Быар – Бауыр // баур
Печь – Оһох – Ошақ
Питание – Аһылык – Астық // аслық
Пища, продукты – Ас – Ас
Плоский – Хаптағай – // Қаптап (ровно, гладо), Қаптал (профиль)
Плотный, крепкий – Чиң – // Шың (настоящий, истинный), шынығу – тренироваться
По (по дороге) – Устун (суол устун) – Үстімен (жол үстімен)
Повод – Сылтах – Сылтау
Повторил – Хатылаата – Қайталады
Подошел – Кэллэ – Келді
Подушка – Сыттык – Жастық
Полосатый, в полоску – Дьураа ойууллах – // Ою (узоры, орнамент, вышивка)
Поймал – Тутта – Тұту
Показал – Көрдөрдө - Көрсетті // көрдірді
Покрывает – Сабар (сап) – // Жабар (жап)
Помог – Көмөлөстө - Көкектесті // көмөктөсті
Помощь – Көмө - Көмек // Көмөк
Помыл – Сууйда – Жуды
По (по-русски) – Лы (нууччалыы) – Ты // Лы
Посадил – Олорто – Отыртты
Послушал – Истэ – Естіді
Посмотрел – Көрдө - Көрді
Постоял – Турда, тура түстэ – // Тұрды, тұрып тұрды, түрегіп тұрды
Почка – Бүөр – Бүйрек // Бүйір (бок)
Правый – Уңа – Оң
Пуговица – Тимэх – Түйме
Приятель – Атас – // Аттас (тезки)
Продает – Атыылыыр (атыылаа) – // Сатылар
Преимущество – Ордуга – Артық, артығы
Привлекает – Тардар – Тартар (өзіне тартар – притягивает, привлеает к себе)
Привыкает – Үөрэнэр – Үйрену // үйренер
Придумал - Өйдөөн таһаарда – Ойдан тапты
Пусть – Буоллун – Болсын
Пять – Биэс – Бес
Равный – Тэң – Тең
Разлил – Тохто – Төкті
Различает – Араарар (араар) - // Айырар
Рано – Эрдэ – Ерте
Ровный – Дэхси – Тегіс
Рот – Айах – // Аяқ (ыдыс аяқ – посуда для пищи, шыны яақ – стеклянная посуда, табақ аяқ, аяқ – чаши и пр., т.е. все связанное с едой)
Ручка – Тутаах – Тұтқа
Рыба – Балык – Балық
Сани – Сыарға – // Сырғалау (скользить)
Садись – Олор – Отыр
Светлый – Сырдык – Жарық
Свинья – Чоска – Шошқа
Связал – Баайда – Байла, байлады
Сегодня – Бүгүн – Бүгін // бүгүн
Семь – Сэттэ – Жеті
Сено – От – От (трава, оттау – пастись)
Сердце – Сүрэх – Жүрек
Середина – Ортото – Орта
Средний – Орто – Орта
Сестра младшая – Балыс – // Балдыз ?
Сеть – Илим (н) – // Іліну (зацепляться)
Сила – Күүс – Күш
Сказал – Эттэ – Айтты
Слепой – Соххор – Соқыр
Слово – Тыл – Тіл (язык)
Смеется, смех – Күлэр (күл), күлүү – Күлер, күледі (күл, күлкі), күлу
Смерть - Өлүү - Өлу, өлім
Сначала, сперва – Бастаан – Бастан, бастау
Снег – Хаар – Қар
Собака – Ыт – Ит
Солнце – Күн – Күн
Соль – Туус – Тұз
Сосать – Эм – Ему (ем)
Стадо – Үөр – Үйір (косяк лошадей)
Старший – Аға – Аға
Старый – Кырдьағас – Қарт, Қария, Кәрі
Сто – Сүүс – Жүз
Столб – Бағана – Бағана, бақан
Стоит – Турар (тур) – Тұрар (тұр)
Стрелять – Ытар (ыт) – Атар (ат)
Строгий – Кытаанах – // Қатал
Сухой, сухо – Кураанах – Құрғақ
Сшил – Тиктэ (тик) – Тігті (тік)
Таежный – Таагы – Тағы
Там – Онно – Анда
Тает – Ирэр – Ерір, ериды
Твердый – Кытаанах – Қатты
Темный, темно – Хараңа – Қараңғы
Тень – Күлүк – Көленке
Таскать – Тас – Тасу
Теплый, тепло – Сылаас, сылаастык – Жылы, жылу, жылулық
Толстый – Суон, халың – Жуан, қалын
Трава – От – От (оттау – пастись)
Три – Үс – Үш
Тридцать – Отут – Отыз
Ты – Эн – Сен
Тяжелый – Ыар – Ауыр
Тянет – Тардар (тарт) – Тартар (тарт, тарту)
Убил - Өлөрдө - Өлтірді
Уголь – Чох – // Шоқ (угли)
Ужас – Алдьархай – Аждаха, айдахар (дракон?)
Ужасный – Дьулаан – Жылан (змея?)
Узнал – Биллэ – Білді
Украл – Уорда – Ұрлады
Ум – Өй – // Ой (мысль, дума)
Умирает, умер – Өлөр, өллө – Өлді
Умножение – Төгүл – Түгел (множество, все)
Употреблять, потреблять – Тутун – Тұтыну
Утвердил – Бигэргэттэ – Бекіту
Утка – Кус – Құс (птица)
Утро, рассвет – Тың – Таң
Ухо – Кулгаах – Құлақ
Форма – Быһыы – Пішін
Хвост – Кутурук – Құйрық // Құйрұқ
Хозяин – Дьиэлээх, бас – Ие, Бас иесі
Хлев, сарай – Хотон – Қотан
Цвет - Өң - Өңі
Цветет – Көғөрөр – Көгеру // көгөру
Целиком, целый – Бүтүн – Бүтін // бүтүн
Человек – Киһи – Кісі
Черный – Хара – Қара
Четыре – Түөрт – Төрт
Чувствует – Билэр – Білер
Шапка – Бэргэһэ – // Бөрік ?
Шерсть – Түү – // Түк (ворсинка)
Шесть – Алта – Алты
Шея – Моой – Мойын
Широкий – Киэң – Кең
Шаман – Ойуун – // Ойнау (играть, т.е. камлать)
Шуба – Сон (түүлээх сон) – Тоң (түлкі тоңы?)
Шум – Тыас-уус – Ушу
Шутка – Оонньуу – Ойын (шутка), ойнау (играть)
Шьет – Тигэр (тик) – Тігер (тік)
Щука – Сордоң – Шортан
Это, этот – Бу – Бұ, бұл
Я – Мин – Мен
Явился – Кэллэ – Келді
Язык – Тыл – Тіл
Яйцо – Сымыыт – Жұмыртқа
Яма – Иин – Ін (нора)
Ястреб – Кырбый – Қаршыға
Примечания:
Следует учитывать наличие в саха тыла дифтонгов, а также взаимозаменяемость между собой в тюркских языках звуков: Т и С, Х/Ғ и С, М и Б, Дь/С и Ж, Т и Й/Я, К и Х, что наглядно показано здесь.
Слова после знака // - наиболее близкие по звучанию и значению.