Казахи-6

[Nurbek]

В 09.04.2023 в 19:49, Bir bala сказал:

@АксКерБорж Еще один факт того, что это является индоевропейским корневым словом является то, что оно распространено в греческом и средневековом латинском языке.

В греческий и латинский оно пришло с востока. Не было у греков и римлян штанов.

[Nurbek]

В 09.04.2023 в 20:07, olley сказал:

Откуда у европейцев в европейском костюме живущих далеко на западе Евразии появились брюки?

Гунны жили на западе и граничили с Римской империей. Границы Тюркского Каганата доходили до Византии. 

[Bir bala]

@Nurbek да. Слово  то все равно индоевропейское, так как персидский туда входит. 

[Nurbek]

2 часа назад, Bir bala сказал:

@Nurbek да. Слово  то все равно индоевропейское, так как персидский туда входит. 

А что если слово персидское, то оно автоматически становится индоевропейским? В персидском куча арабизмов и есть тюркизмы, они тоже индоевропейские?

[boranbai_bi]

https://etymologeek.com/eng/shalwar

здесь пишут, что слово протоиндевропейское, в знакомом нам виде из персидского

[Nurbek]

1 час назад, olley сказал:

Гуннские нашествия датированы 4-6вв н. э. Есть доказательства в виде археологических находок, картин, икон, мозаики, описаний, что у варваров (германцев) штаны были до 4вв. И еще раньше у народов северной части Европы бронзового века штаны тоже были. Могли штаны достаться жителям Европы от их предков пришедших из степи вмести с лошадьми в начале бронзового века? Могли.

В 376 году 4 века нашей эры римские историки начали писать об отступающих под натиском гуннов вестготах. Эти самые вестготы веками имели контакты со скифскими племенами, которые в свою очередь контактировали с ранними гуннами, которые датируются как минимум 2 веком н.э. 

[Bir bala]

6 часов назад, Nurbek сказал:

А что если слово персидское, то оно автоматически становится индоевропейским? В персидском куча арабизмов и есть тюркизмы, они тоже индоевропейские?

@Nurbekну так Шалбар не является тюркизмом, а персидское слово. 

Вам сверху скинули прото индоевропейскую этимологию. https://etymologeek.com/eng/shalwar

 

[Nurbek]

17 минут назад, Bir bala сказал:

@Nurbekну так Шалбар не является тюркизмом, а персидское слово. 

Вам сверху скинули прото индоевропейскую этимологию. https://etymologeek.com/eng/shalwar

 

А я и не спорю с этим. Я где-то сказал, что шалбар это тюркизм?

[Nurbek]

2 часа назад, olley сказал:

Могли штаны достаться жителям Европы от их предков пришедших из степи вмести с лошадьми в начале бронзового века? Могли.

[Bas1]

23 часа назад, olley сказал:

 

Самые ранние останки лошади найдены в южной части Северо-Казахстанской области.  Это лесостепь. Место в котором степь переходит в лес. Точнее в березовый лес. Хвойный лес дальше на север.  Не факт что именно в той местности лошадь была одомашнена только потому что там нашли самые ранние останки лошади. Между степью тундрой тайга и тысячи километров. У северных народов кроме комбинезонов были штаны.

Штаны носили разные народы не контактировавшие друг с другом.  Носили штаны по разным причинам. Одни для езды верхом, другие для тепла или охоты, третьи для удобства. Мужчины индейских племен северной Америки в прохладном климате также носили штаны за долго до того как они познакомились с лошадьми.

У индейцев были штаны аналогичные степным. Хотя они вышли 12 тыс лет назад из бассейна реки Амур. Тогда леса в Сибири были другими. Тундра доходила южнее. Разделение комбинезона произошло до того периода. Лошадь могли одомашнить севернее Ботая. На стыке оленеводства.

[АксКерБорж]

В 10.04.2023 в 18:01, Bir bala сказал:

Вы яростно порицали тех, кто выводил Кереит от слова Ворон из монгольского, а теперь, когда занимаетесь тем же самым фольком в отношении слова шалбар, вы себя не порицаете. 

 

Отвечаю вам и Jagalbay'ю.

Вопрос по этимологии этнонима керейт более прозрачен и его можно хотя бы в общих чертах проследить по смыслу письменных источников, поэтому объяснение как "ворона" конечно народная этимология.

По термину шалбар-чалбар ситуация другая, аргументы я изложил выше.

 

[АксКерБорж]

16 часов назад, Nurbek сказал:

Грузия на протяжении истории часто имела контакты с кочевыми империями степи. Так что ничего удивительного. 

 

Почему же тогда должно удивлять вероятное заимствование арабами и персами тюркского чалбара?

 

[АксКерБорж]

7 часов назад, Bir bala сказал:

Шалбар не является тюркизмом, а персидское слово. 

 

Я вам скидывал ссылку на живое иранское произношение "шальвор" (а не используемую вами Вики), почему тогда тюрки и другие народы не говорят "чальвор" или "шальбор"?

 

Сегодня спросил у знакомого афганца как они называют брюки, он сказал, что шим.

 

[АксКерБорж]

 

При обсуждении термина "шальвор - шалбар - чалбар" я считаю нам не надо забираться в дебри истории народов (какой народ их создал первым, кто их носили, а кто нет и прочее).

Лучше обсудить различные версии этимологии термина.

Например, участвующие в обсуждении форумчане утверждают, что у тюрков это заимствованное персидское слово, а Bir bala высказал даже, что персы в свою очередь заимствовали его у безбрючных арабов.

Однако какой-либо ясной персидской или арабской этимологии я пока не увидел.

Версию Bir bala, что термин связан с понятием "бедро" я считаю нелогичной.

Поэтому давайте обсудим именно это.

 

[Bir bala]

@АксКерБорж помимо этимологической стороны о заимствовании говорит фонетико-фонологическая составляющая.

Когда слово состоящая из согласных Ф или У переходит в тюркские языки , то в языке оно принимает форму П или Б. Ферде-перде, хафта-апта, фикир-пікір и т.д.

Если слово шалбар было бы тюркским, то в персидском оно трансформировалась в шолбор, а не шольвар или шальвор. Т.е обратной фонетико-фонологических изменении по отношению к персидскому нет. Баатур-бахадур, а не Уахадур и т.д.

[АксКерБорж]

48 минут назад, Bir bala сказал:

в персидском оно трансформировалась в шолбор

 

К сожалению, я не фарсист и таких иранских фонетических тонкостей как вы не знаю.

Давайте лучше обсуждать возможные варианты этимологии, вы и ваши сторонники - с позиции иранского и арабского, сторонники тюркского происхождения штанов и их названия - с позиции тюркских языков.

 

[Bir bala]

@АксКерБорж Ну я уже объяснял свою позицию с фонетической стороны и корневой. У вас предвзятое отношение к лексике в целом. Вы даже хотели арабо-персизм "кала"-крепость (позднее "город") этимологизировать от тюркского "Қалау"-возводить.

[АксКерБорж]

38 минут назад, Bir bala сказал:

Вы даже хотели арабо-персизм "кала"-крепость (позднее "город") этимологизировать от тюркского "Қалау"-возводить.

 

Я остаюсь при своем мнении, здесь вроде как все прозрачно, не считая "специализации" наших казахских форумных фарсистов-арабистов-монголоведов. ))

Вы, кстати,тоже не раз попадали впросак, то с внуками от дочерей "немере", то с "бірге бір төбелесу", то еще как-то. Человеку свойственно ошибаться, пусть он даже историк или лингвист.

 

[АксКерБорж]

38 минут назад, Bir bala сказал:

Ну я уже объяснял свою позицию с фонетической стороны и корневой.

 

Вы лучше выскажите с вое мнение касательно термина "шим" (штаны), используемого абсолютным большинством персоязычных народов в мире - откуда он, чей он по вашему?

 

[Bir bala]

@АксКерБорж Обыкновенный диалектизм. Ни разу не употреблял в повседневной жизни. Возможно действительно является таким же заимствованием, как и шалбар.

5 минут назад, АксКерБорж сказал:

Вы лучше выскажите с вое мнение касательно термина "шим" (штаны), используемого абсолютным большинством персоязычных народов в мире - откуда он, чей он по вашему?

 

[Nurbek]

4 часа назад, АксКерБорж сказал:

 

Почему же тогда должно удивлять вероятное заимствование арабами и персами тюркского чалбара?

 

Потому что я не могу внятно этимологизировать это слово с тюркских языков. И вы тоже не можете. Я заранее это понял и даже не вступал в спор в отличие от вас.

[boranbai_bi]

49 minutes ago, АксКерБорж said:

не считая "специализации" наших казахских форумных фарсистов-арабистов-монголоведов.

если вас обижает наличие персизмов в казахском, есть статья, где описываются тюркизмы в персидском языке.

Quote

Парсы және түркі тілдерінің ұзақ уақыт қатар өмір сүруі салдарынан элементтердің ауысуы қарқынды болды. Ұзақ ғасырлар бойы түркі тілі парсы тіліне үлкен ықпал жасап келді және өз іздерін қазіргі уақытқа дейін қалдырды, бірақ қазіргі Иранда түркі тілінің дербестенуі байқалады. Тарихи факторларға байланысты осы үдерістерде түрлі тілдер өзінің рөлдерін атқарды. Солардың ішінде парсы тіліндегі алтай және түркі элементтерін үш үлкен топқа бөлуге болады: 1. Оңтүстік және шығыс-түркі элементтерінен тұратын ескі «таза» түркі тобы. 2. Өзіне моңғол, оңтүстік және шығыс түркі элементтерін кіргізетін орта моңғол және түркі тобы.3. Тек оңтүстік түркі элементтері кіретін кейінгі «таза « түркі тобы [1, 11б]. Парсы тіліндегі моңғол элементтері көп жағдайда түркіден кірген. Алғаш рет моңғол-дармен кірген, содан кейін парсы тіліне «моңғолға тән» пішініне ауысқан бірнеше ескі-түркі сөздері бар.Лингвистердің пайымдауынша,  түркі тілі  дүние жүзіндегі қолданыс аясы жағынан жоғарғы орында тұратын тілдердің бірі. Түркі тілінде 24000, ал парсы тілінде 5000 етістік бар. Парсы тіліндегі 600-дей сөз түркі түбірінен жасалған және күнделікті қолданылатын сөздер [2,139]. Мысалы: Ирандықтар ерте кезден түркі тілдес халықтармен тығыз байланыста болды. Парсы тіліндегі тарихи-археологиялық, көркем әдебиеттерде түркі тілдерінің сөздері де бірша-ма кездеседі. Сондай-ақ түркі-моңғол сөздері де парсы тіліне әсер етпей қойған жоқ. Бұл тілдер қазіргі парсы сөздік қорында араб пен европа тілдерінен кейін үшінші орынды иеленеді [3,139]. Ғазнавидтер  мен  селжұқтардың  ел  билеген  тұсында  парсы-дари  тіліне  көптеген түркі сөздері енді [4, 19б]. Ал Шыңғысханның Иранға шабуыл жасаған тұсында, яғни 1249-1528 жылдарында парсы-дари тіліне көптеген моңғол сөздері енген. Қажарлардың ел билеген тұсында (1794-1925 жылдары) ирандықтар француздармен және басқа да европалықтармен қарым-қатынаста болуы, осының нәтижесінде парсы тіліне көптеген европалық сөздер, оның ішінде француз тілінен көптеген сөздер енді [5, 19].Араб тілімен салыстырғанда, парсы тіліне түркі тілінің ықпал етуі әлсіздеу. Дегенмен сандық арақатынас бойынша қазіргі парсының сөздік құрамындағы түркі элементтері араб және еуропалық сөздерден кейінгі үшінші орында тұр.Түркі кірмелерінің арасында экономика, мәдениет, әкімшілік және т.б. құрылымдар-дың түрлі салаларына жататын жүздеген сөздер бар. Әсіресе көптеген сөздер әскери салаға, тұрмысқа, саудаға, ауылшаруашылыққа, мал шаруашылығына және т.б. жатады. Жекелеген кірме сөздер Иранды басқарған (сефевидтер, қаджарлар және т.б.) түркі әулет-терінің сарай өмірімен байланысты. Әскери лексикадан парсы тілінің негізгі лексикалық қорында сақталып қалған сөздерді атап өтуге болады: tup  «зеңбірек», qosun  «әскер», 
tofang «мылтық», kasik «кезекшілік», yortme «желіс», qater «қашыр», qasow «ат тарақ», 
cal «буырыл» және т.б. 
Tuman сөзі бастапқыда «он мың» дегенді білдірген, кейін «қараңғылық», содан кейін бастапқыда 10 «хезардан» тұратын, туман-парсы ақшасының бірлігі болды. Қазір кейде «үйез», «аудан» деген мағынада қолданылатын «boluk» сөзі ертеректе «әскери жасақ» дегенді білдірген. Түркі azuqe ертеректе «әскери азық-түлік» дегенді білдірсе, енді «жал-пы азық-түлік», «азық-түлік», «тағам» білдіреді.Түркі текті әскери терминдер Реза шах билігі тұсында сирек қолданылатын болды. 
Реза шахтың арнайы жарлығымен 30-шы жылдардың аяғында түркі әскери терминдері парсы терминдерімен ауыстырыла бастады. Сонымен, saqlow «гарнизон» сөзі көбінесе жаңаша әскери әдебиетте кездесетін, парсының padegan сөзімен ауыстырылды. Balabanci 
«дабылшы»  сөзіне  tablizan  араб  сөзі  қолданылды,  qosun  «әскер»  орнына  «жасақ»  – парсылық artes, «қарауылшы» мағынасындағы qaravul орнына парсылық negahban қол-данады, otraq «аялдау» орнына – rahatbas және т.б. Түркі qur мылтық aslahe араб сөзімен ығыстырылды.  Samxal «мушкет»,  yuzbasi  «жүзбасы»,  topuz «шоқпар» сияқты сөздері әскери істер мен әскери техниканың дамуына байланысты көнерген сөздер болып қалды.Парсы  тұрмыстық  лексикасында  көптеген  түркі  кірмелері  бар.Үй  тұрмысының заттарына мынандай сөздер жатады: qasoq  «қасық», basqob «тәрелке», alak  «елеуіш», 
dogme «түйме», otaq «бөлме», tosaq «төсек», qeici «қайшы», otu «үтік». Сауда, кәсіпшілік, ауылшаруашылық саласына жататындар  tutun «темекі»,  gomroq 
«кеден», qacaq  «контрабанда», qeslaq  «қыстақ», yaylaq «тайпаның жазғы келген жері», 
batlaq «саз батпақ», alaciq «шатыр», saqqez «қара май», kuc «қоныс аудару», kork «мамық». Құстардың, жануарлардың, өсімдіктердің атаулары: ordaq «үйрек» , qaz «қаз», olaq 
«есек»,  beldercin «бөдене»,  qus «сұңқар»,  saman «сабан»,  qarc  «саңырауқұлақ»,  qeysi 
«шабдалының сорты», qaraqus «қаршыға», qater «қашыр», bid «күйе көбелек». Сефевидтер мен қаджарлардың сарай өмірі парсы тілінде көнерген сөз болып қалған кейбір сөздерді қалдырды: xanasalarbasi  «бас аспаз», ayaqci  «сарай шарап шөмішшісі (придворный виночерпий)», kapuci «есік күзетшісі», comaq «асатаяқ», sowgeli «әспетті», 
dolmac «аудармашы», ilci «елші», dustaq «абақты». Парсының қазіргі сөздігіне орнықты кірген, көп қолданылатын түркі кірмелері ретін-де qabaqan «тыйым» , tolombe «сорғы», surtme «шана», soluq «бүлік», souqat «сыйлық», 
bazak «әшекей», soqlme «түйреу, шаншу, дәрі егу (укол)», patuq  «жиналатын  пункт», 
caq «толы, толық (полный)», yoqur «денелі, сап-сау, таза (здоровый)», cabok «епті», qati 
«аралас», kucek «кішкентай» сияқты зат есімдерді атап өткен жөн. Түркі  кірмелері  парсының  сөзжасам  жүйесіне  айтарлықтай  ықпал  тигізді.  Олар парсы сөз тудырушы бірліктерімен бірігіп, туынды және күрделі сөздердің пайда болуы-ның базасы ретінде қызмет ете алды. Мұндай жолмен көптеген сөздер пайда болған. Мысалы: qapidan «шап беріп ұстау», kucidan «қоныс аудару», qaratidan «тонау», tupxane 
«артиллерия», ielowdar «авангард», amakdar «лайықты, еңбегі сіңген» және т.б., түркі атаулы есімдерімен етістікті фразеологиялық бірлігінің кеңінен пайда болу мүмкіндігін айтпағанда: kuqkardan «басқа жерге көшу», topoqhordan «тойып ішу», bazakkardan «бе-зендіру» және т.б. Парсы тілі түркі тектес сөздермен қоса келесі сөз тудырушы қосымшаларды алды: 
-ci жұрнағы парсы және басқа тілді негіздерге қосылып, мамандық мағынасын білдіре-тін сөздерді жасайды:  sekarci «аңшы»,  ma’danci «шахтер»,  doroskeci «арбакеш»,  jarci 
«хабаршы» және тағы да көптеген. Сөйлеу стилінде кейде жақтырмау түрін білдіреді, мысалға, ruznameci «газетші, газет-жазушысымақ», masvaratci «кеңесші», sinimaci «кино-шы» postci «пошташы». 
-tas жұрнағы өнімсіз, көнерген. Кей негіздердің тіркесінде ғана сақталған:  xeyltas 
«әріптес», xajetas «мырза», sahrtas «жерлес», teymurtas «Теймурташ» (жалқы есім). 
-ulu (нұсқалары -ule, -lu) түркі жұрнағы. Кішірейтетін мағынаны білдіретін сөздерде, сондай-ақ  антропонимдер  мен  топонимдерде  кездеседі:  zangule  «қоңырау»,  maskule 
«саба», kuculu «кіп-кішкентай», quzulu «кішкентай бүкір», abdarlu «Абадарлу» (топоним) және т.б.Түркі -basi сөзі кейбір басқаша мағынаға ие болып, сөз тудырушы бірлікке айналды, оны  атаулы  жартылай  қосымшаларға  жатқызуға  болады.  –basi  элементі  тек  түркі тектес кірме сөздерінде ғана емес, сондай-ақ иран және араб негіздерімен қосылуында 
кездеседі.  Барлық жасалуында  -basi  басшы,  бас,  кішігірім  бастық  дегенді білдіреді, алайда осы мағынада жеке сирек қолданылады, негізінен сөз айналымындағы дөрекі сөз-дерде. Келесі мысалдарды салыстырайық: yuzbasi «жүзбасы», baqbanbasi «аға бағбан», 
tajerbasi «көпестердің топ басы», hakimbasi «лейбдәрігер» және т.б. [5, 50б].Түркі  тектес  атаулы  жартылай  қосымшаларға  мысалға,  dadbegi  «сот»,  qal’ebegi 
«қамал бастығы», daryabegi «Дарьябеги» (жалқы есім) сияқты түркі негіздерімен ғана тіркесте кездесетін, көп қолданылмайтын элементтерді де жатқызуға болады –begi (бек, бег, «бек», басшы «әскери басшы + тәуелдік жұрнағы»). Анатолияның Шығысында және Әзірбайжанда түркі тілі (империя және жергілікті басқарма тілі) көбінесе лексикалық кірмелер мен тікелей өзара сөйлесу әрекетінде күрт, тат және парсы тілінің басқа да диалектілеріне ықпалын тигізді. Өзбек тілі Тәжікстанда ықпалын күшейтсе, парсы тілі (империялық, әдеби және жергілікті тіл ретінде) түркі тіліне ықпалын тигізді. Ол кезде солтүстік Ауғанстанда дари тілі жергілікті өзбек тілінің өзгеруіне ықпал жасады. Етістік жасау кезінде парсы тілінде қосымша мына әдістер қолданылған: 1) Синтетикалық-деривациялық. Парсы және парсы-араб кірмелерінен пайда болған жұрнақ арқылы сөздерді жасау, мысалы, «abad-laš-mag», «гүлдену үшін» (әзірбайжан), «toza-la-mak» «тазалау» (түркі).2)  Аналитика-композициялық.  Кірме  сөздер  арқылы  сөздерді  жасау,  көбіне  бұл көмекшісімен,  етістікті  зат  есім  «жасау»  немесе  «болу»  дегенді  білдіретін  жалған етістіктер (парсы синонимдері кardan және šodan), мысалы, «abad et-mek» тарату, толтыру (әзірбайджан), «muvaffaq ol-maq» жетістікке жету (османдық). Османдық сияқты, жоғары стильдерге eżāfa-дан өлеңдер және кеңсе мәтіндері үлкен көлемде енгізілді. Иранның оңтүстігіндегі Фарс аймағындағы түркітілдес қашқаилар бірнеше жүз жыл бойы осы тілге тән дауыстылар мен дауыстылар үндестігін сақтап келді. Парсыдан енген басқа құрылымдық кірмелерге салыстырмалы және асырмалы жұрнақтар қосып қол-данды.Мысалы, sowuḡ-tär «салқындау»; böyüḡ-tärin «үлкен, аға» [6]. Күнделікті оншақты әзірбайжан сөздері жазбаша да, ауызша да стандартты  парсы лексикасына түркі ықпалының мықты екендігін дәлелдейді. Әдеттегі сөздер болып та-былатын otāq  «бөлме», ojāq «алауошақ», otu  «темірді тегістеу», qeyči  «қайшы», qāčāq 
«контрабанда»,  qadaḡan  «тыйым  салынған»,  tutun  «темекі»  және  tup  «доп».  Түркі лексикалық–či жұрнағы түркі лексикалық модельге байланысты пайдаланылмаған, ал да-уыстылар үндестігі парсы тіліндегі сөзжасам пайдасына болды: šekār-či «аңшы», taqlid-či «еліктеу», post-či «пошташы», tutun-či «темекіші». Сөздіктің мағыналық бөлігіне діни, тұрмыстық, әскери, технологиялық және коммерциялық сөздер кіреді, бұл түркі кірмесін-де парсы синонимдері бар, қосылған және қостілді халықтың ауызекі, халықтық, жергілік-ті деңгейде өзара әрекет ету нәтижесінің дәлелі. Оларды екі қарама-қарсы әлеуметтік көрсеткіш сияқты жиі түрлендіруге болады, онда парсы және парсы-араб тілі неғұрлым ресми, әдеби тіл, ал түркі немесе түркі-моңғол тілі неғұрлым бейресми, прозалық немесе халық тілі ретінде жүреді.Герхард Дёррефтің пайымдауынша, парсы тілінде түркі тілінің шамамен 1200 сөзі бар. Негізінен олар әскери және әкімшілік терминдері болып табылады. Сефевид шахтары әдеби тілдері парсы жазба тілін дамытуға жағдай жасағанымен, қызылбастар (кизилбаш) сарай маңында және лагерьлерде түркі тілінде сөйлеген. Түркі тілі қолданыс саласын кеңейтіп, парсы тілімен қатар қолданылған.Джон Шарден (1643 – шам. 1713), Адам Олеарий (1603-71) және Пьетро делла Валле (1586-1652) сияқты шетелдік саяхатшылар түркі (сөйлеу) тілі Иранның барлық таптары арасында ұлтаралық тіл ретінде таралғанын айтқан. Энгельберт Кемпфердің (1651-1716) пайымдауы бойынша, «Түркі тілін сарай маңы халықтарынан бастап, парсылардың жо-
ғары шенді отбасыларына дейін білген. Түркі тілінің дамығандығы сонша, тіпті бола-шақта түркі тілін білмеу парсылар арасында ұятты деп саналған» [6]. Социологиялық аспектіде маңыздырағы түркі мен парсы синтаксистеріндегі ономас-тикалық сөз орамдары болып табылады. Корольдік лауазымдықтардағы сөздердің, лауа-зымдағы алдыңғы сөздің (мысалы, Šāh Esmāʿil, Šāh ʿAbbās) Ирандағы үйреншікті болып қалған, лауазымнан кейін тұрған сөзге (мысалы, Надиршах, Reżā Šāh) өзгеруі түркі тілі-нің әсерін көрсетеді.Парсы тілінен басқа Иранда қолданысқа ие күрт, тат және талыш тілдері түркі тілінің әсеріне қаттырақ ұшырады. Ол тілдердің етістікті жүйесі түркілік типке көбірек өзгерді.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:  
[1] Дёрфер Г. Парсы тіліндегі түркі және моңғол кірмелері. –1963. – 12 б.[2] Рүстемов Л.З., Самарэ И. Парсы тілінің ізашары.–Тегеран, 1994. –1 т. – 495 б.[3] Күмісбаев Ө. Иранбақтың бұлбұлдары. –Алматы, 2009. –74 б.[4] Исабеков Д. Қазақ-Иран мәдени байланыстарының өткені мен болашағы (семинар материалдары). Алматы, 2001. –163 б.[5] Пейсиков Л.С. Лексикология современного персидского языка. –М.: Изд- во МГУ, 1975. –354 c.[6] http: //www.iranicaonline.org /articles /turkic

https://www.tiltanym.kz/jour/article/view/360/198

[Nurbek]

39 минут назад, Bir bala сказал:

Возможно действительно является таким же заимствованием, как и шалбар.

Я уже приводил этимологию слова шим выше в постах. Причем этимология не моя, а взята из этимологического словаря. Персидским там даже не пахнет.

[Jagalbay]

 

Qazaq Grammar

2 июнь 2019 г.  · 

 

Рубрика "Интересная этимология"

Некоторые люди думают, что казахское слово "жануар" (животное) произошло от словосочетания "жаны бар" (имеющий душу) и они будут неправы. "Жануар" происходит из персидского "жанавар". Но парадокс в том, что оно именно так и переводится из персидского — имеющий душу.

Объясняем:

 персидское "жан"  казахское "жан".
 персидское "вар" — это суффикс принадлежности.
жанавар — "то, что имеет душу".

Персидский суффикс "вар" встречается в таких казахских словах, как "қыруар" (много/дохрена), "тілуар" (красноречивый), "пәруар" (покровитель).

Слово "қыруар" происходит из персидского "харвар"/"халвар" ("ослиная ноша") — мера веса, равная примерно 25-30 пудам. Здесь "хар" означает "осел".

А вот казахское "бар" (есть) на персидском будет "аст". "Аст" является когнатом таких слов, как латинское "est", английское "is", русское "есть".

Казахское "бар" является исконно тюркским словом и в связях с персидским суффиксом "вар" замечен не был.

 

шал-вар?

[Jagalbay]

У казахов везде хлеб это персизм "нан", нет огузо-кыпчакского етмек, оьтпек, икмаьк в каком-либо регионе? 

У каракалпаков ведь тоже нан?